Rama Sektorowa w Polsce - projekt

Sektorowa Rama Kwalifikacji SRKB służy transparentności, porządkowaniu i podnoszeniu jakości kwalifikacji branżowych. Poprzez użycie branżowego języka i odniesienie opisywanych wymagań kwalifikacyjnych do środowiska pracy jest przyjaznym narzędziem rozpoznawania stopnia złożoności i zaawansowania kwalifikacji, porównywania kwalifikacji między sobą, budowy spójnych ścieżek rozwoju i tworzenia efektywnych systemów stałego podnoszenia kompetencji pracowników. W ten sposób staje się ważnym i użytecznym łącznikiem pomiędzy światem pracy i światem kwalifikacji. Dzięki bezpośredniemu połączeniu z Polską Ramą Kwalifikacji (PRK) i pośredniemu powiązaniu z Europejską Ramą Kwalifikacji (ERK) sektorowa rama otwiera możliwości szerszego wykorzystywania kwalifikacji branżowych w skali międzynarodowej, co na integrującym się rynku usług finansowych w Unii Europejskiej nabiera szczególnego znaczenia.

Motywem naszych działań jest wizja stale doskonalącego się rynku usług finansowych, na którym wysoki poziom kwalifikacji pracowników, potwierdzony certyfikatem, wspierany kodeksem etyki i wymogiem stałego rozwoju zawodowego gwarantuje bezpieczeństwo  i efektywność korzystania z usług finansowych przez klientów.

Zgodnie z przyjętą koncepcją, przygotowany projekt zakłada, że Sektorowa Rama Kwalifikacji dla Sektora Bankowego spełni następujące kryteria jakościowe:

  • Będzie reprezentatywna i istotna dla sektora,
  • Będzie wspierana przez sektor,
  • Będzie znana i stosowana przez sektor,
  • Będzie zorientowana na rozwój.

Jednocześnie sformułowano sektorowe wymagania wobec kompetencji (efektów uczenia się), które opiszą poziomy kwalifikacji przyszłej SRKB. Przyjęto następujące kryteria:

  • Będą zanurzone w kluczowe procesy biznesowe i będą odnosić się do kluczowych profili zawodowych sektora;
  • Będą trafnie odwzorowywać kluczowe potrzeby kwalifikacji sektora;
  • Będą stanowić wartościowe i spójne dopełnienie uniwersalnych charakterystyk PRK,
    w tym charakterystyk typowych dla kształcenia i szkolenia zawodowego, zapewniając w ten sposób spójność z ERK;
  • Będą zebrane w opisy poziomów tak, aby zapewnić równowagę pomiędzy odpowiednim poziomem szczegółowości dla uchwycenia specyfiki sektora i jednocześnie adekwatnym poziomem uogólnienia, aby być użytecznymi jako narzędzie znajdywania podobieństw, porównywania i porządkowania kwalifikacji. Będą odwzorować różnorodność i złożoność kwalifikacji występujących w systemie.

 Projekt SRKB udostępnia spójną strukturę charakterystyk kluczowych poziomów kwalifikacji, opisanych językiem efektów uczenia się, „szytych na miarę” dla sektora bankowego, odzwierciedlających środowisko pracy sektora i jego język. SRKB 2013 została opracowana tak, aby stać się  zrozumiałym i przyjaznym narzędziem referencyjnym kwalifikacji, wykorzystywanym przez społeczność sektora bankowego w Polsce.

 Proces opracowania Projektu SRKB 2013

O powodzeniu opracowania projektu Ramy przesądził skład Zespołu Ekspertów. Reprezentował on wszystkie kluczowe procesy biznesowe i role zawodowe w sektorze bankowym, różne poziomy hierarchiczne w swoich macierzystych organizacjach, w tym wysokie stanowiska kierownicze. Do prac w projekcie zaproszenie przyjęli przedstawiciele siedmiu banków komercyjnych i Banku Gospodarstwa Krajowego oraz obydwu krajowych zrzeszeń banków spółdzielczych, reprezentując łącznie ponad 40% potencjału sektora bankowego w Polsce. Członkami Zespołu byli eksperci Związku Banków Polskich. W Zespole Ekspertów reprezentowane było także środowisko akademickie. Szczególne znaczenie ma również fakt uczestnictwa w Zespole przedstawicieli Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego.

Bankowość została zaproszona do opracowania ramy sektorowej jako pierwszy sektor w Polsce. Był to zatem pionierski projekt, bez odniesień do wcześniejszych krajowych doświadczeń i stanowił poważne wyzwanie dla Zespołu Ekspertów. W tym kontekście ogromną wartość zyskały rezultaty wspomnianego wcześniej europejskiego Projektu FIRST, dzięki którym dysponowano europejską wersją ramy sektorowej dla sektora usług finansowych. Zespół Ekspertów SRKB zdecydował się ten dorobek wykorzystać. Tym samym, w Projekcie SRKB dokonano „przejścia” od ERK i Translatora dla Sektora Usług Finansowych w Europie do PRK i Sektorowej Ramy Kwalifikacji dla Sektora Bankowego w Polsce:

Rys. 1. Proces dochodzenia do SRKB

Proces dochodzenia do SRKB

 

Dla zapewnienia jakości procesu i jego efektów końcowych zaplanowano szczegółowy proces tworzenia projektu SRKB, z uwzględnieniem opisanych powyżej założeń. Kluczowe etapy procesy przebiegały jak na poniższym rysunku:

 

Rys. 2. Proces tworzenia projektu SRKB

Proces tworzenia projektu SRKB

 

Proces przebiegał dwutorowo. Punktem startu była Polska Rama Kwalifikacji (PRK) oraz sektorowa wersja ERK opracowana dla sektora usług finansowych (Translator SUF) w ramach europejskiego projektu FIRST. PRK ukierunkowała całość prac nad SRKB i stanowiła punkt odniesienia, z którym rama sektorowa powinna być spójna. Translator SUF udostępnił początkowy zasób efektów uczenia się (EUS), charakterystycznych dla sektora usług finansowych, który w kolejnych etapach został rozbudowany poprzez zaciągnięcie kluczowych kompetencji z 67 opisów stanowisk pracy w polskich bankach i sprofilowany do specyfiki sektora bankowego w Polsce poprzez wyodrębnienie i zdefiniowanie listy wyznaczników sektorowych, czyli specyficznych obszarów kompetencyjnych:

 

  • Wyznacznik 1: ORIENTACJA NA rynki finansowe i otoczenie makroekonomiczne
  • Wyznacznik 2: ORIENTACJA NA proces i organizację działalności bankowej
  • Wyznacznik 3: ORIENTACJA NA Klienta
  • Wyznacznik 4: ORIENTACJA NA bezpieczeństwo i nadzór w banku
  • Wyznacznik 5: ORIENTACJA NA relację ryzyko/dochód

 

Pojęcie „wyznacznika” zostało zaczerpnięte z projektu FIRST, a same wyznaczniki zdefiniowane i doprecyzowane dla SRKB, zapewniając reprezentatywność i kompletność charakterystyk poziomów kwalifikacji SRKB. Wyznaczniki okazały się bardzo pomocnym narzędziem i czynnikiem dyscyplinującym proces tworzenia charakterystyk poziomów kwalifikacji pod względem adekwatności sektorowej i kompletności.

 

W procesie tworzenia Ramy kluczowym wyzwaniem było znalezienie skutecznych sposobów dla adekwatnego odniesienia uniwersalnej Ramy do kontekstu biznesowego i zbudowania pomostu pomiędzy rynkiem pracy i rynkiem edukacji i szkolenia, pomiędzy pracodawcami i szkoleniowcami, pomiędzy stanowiskami pracy i kwalifikacjami. Przyjęto, że elementem łączącym te wszystkie wymiary będą szeroko rozumiane kompetencje. To one stały się przedmiotem uporządkowanego transferu kluczowych wymagań niezbędnych w procesach biznesowych, rolach zawodowych i na stanowiskach pracy do reprezentatywnej struktury poziomów kwalifikacji, które zapewnią dostarczenie niezbędnych kompetencji w sektorze dziś i w przyszłości.

 

Rys 3.. Kompetencje jako łącznik pomiędzy światem pracy i kwalifikacji

Kompetencje jako łącznik pomiędzy światem pracy i kwalifikacji

 

Przyjęto, że kompetencje posłużą do przeglądu wybranych stanowisk pracy w bankach, z jednej strony, oraz do wyodrębnienia i definicji wyznaczników sektorowych, odzwierciedlających kwalifikacje, z drugiej strony. Był to etap pośredni i wspierający opracowanie końcowych charakterystyk projektu SRKB. Zastosowane ujęcie uporządkowało główny proces tworzenia Ramy (ścieżka górna na Rys. 1.) oraz potwierdziło wysoką użyteczność zastosowania takiej struktury myślowej w pracy nad Ramą.

Jak pokazano na Rys.1., równoległym procesem wspierającym opracowanie projektu Ramy było wykorzystanie istniejących bankowych certyfikatów zawodowych, które są opisane efektami uczenia się. Dokonany został przegląd efektów uczenia się zawartych w wybranych certyfikatach zawodowych według dwóch kryteriów: adekwatności efektów uczenia się do  charakterystyki poziomu SRKB, zgodnie z zakładanym przyporządkowaniem poziomu, oraz reprezentatywności efektów uczenia się dla zdefiniowanych wyznaczników sektorowych. Analizie poddano 3 certyfikaty:  stopień zawodowy Certyfikowanego Konsultanta ds. Finansowych, będący elementem Systemu Standardów Kwalifikacyjnych w Bankowości Polskiej, Europejski Certyfikat Bankowca EFCB, realizowany w Polsce ramach europejskiej akredytacji EBTN, prowadzący do stopnia zawodowego Dyplomowanego Pracownika Bankowego w Systemie Standardów Kwalifikacyjnych oraz certyfikat Certyfikowanego Doradcy Finansowego EFPA EFA, realizowany w Polsce ramach europejskiej akredytacji EFPA (European Financial Planning Association). Przeprowadzona analiza potwierdziła ogólną trafność wyboru wyznaczników, wskazała rekomendacje dla uzupełnienia ich definicji oraz ułatwiła doprecyzowanie  charakterystyk Ramy pod kątem odpowiedniego dociążenia kluczowych obszarów kompetencyjnych. 

W trakcie prac projektowych, Zespół Ekspertów SRKB przeprowadził intensywny proces doskonalenia projektu SRKB, tak aby w efekcie uzyskać spójną strukturę charakterystyk kluczowych poziomów kwalifikacji, opisanych językiem efektów uczenia się, „szytych na miarę” dla sektora bankowego, odzwierciedlających  środowisko pracy sektora i jego język i spójnych z ERK i PRK. Prezentowany projekt SRKB ma stać się zrozumiałym i przyjaznym narzędziem referencyjnym kwalifikacji, wykorzystywanym przez społeczność sektora bankowego w Polsce.

SRKB: jaka?

Opracowany projekt SRKB zawiera szczegółowe efekty uczenia się sprofilowane branżowo dla pięciu głównych poziomów kwalifikacji, tożsamych z poziomami od 3 do 7 PRK włącznie. Są one reprezentatywne dla poziomów kwalifikacji w sektorze bankowym. Poziomy 1 i 2 uznano za niespecyficzne dla branży, a poziom 8 za uniwersalny i z tego punktu widzenia najsłabiej poddający się profilowaniu i wnoszący najmniej wartości dodanej do ramy sektorowej. Na tych trzech poziomach SRKB będzie wykorzystywać uniwersalne charakterystyki PRK. Efekty uczenia się prezentowane są w kategoriach wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych, odwzorowując strukturę PRK.

 

Tab. Przykład efektów uczenia się SRKB na poziomie 4

SRKB: Poziom 4

Profil posiadacza kwalifikacji sektorowej na poziomie PRK 4:  

Samodzielny, odpowiedzialny w zakresie swojego stanowiska pracy, z potencjałem do rozwoju, opartym na wykształceniu wyższym, potwierdzonym kwalifikacją na poziomie min. PRK 6 oraz skutecznym zdobywaniu nowych kompetencji w trakcie praktyki zawodowej.

Posiada mocny fundament wiedzy ogólnozawodowej. Pracuje bez konieczności bezpośredniego nadzoru. Może  monitorować pracę innych. Potrafi uczyć się  samodzielnie i planować swój rozwój.

 

Typ stanowiska: STARSZY PRACOWNIK BANKOWY
Wiedza Umiejętności Kompetencje

Posiadacz kwalifikacji na poziomie 4:
(…)

Opisuje prostym językiem szeroki zakres produktów i usług bankowych i finansowych oferowanych przez banki, wraz z korzyściami danego produktu dla klienta

 

Potrafi przygotować i przedstawić rozwiązania zgodne z poziomem ryzyka akceptowalnym w organizacji oraz z wymogami prawno-regulacyjnymi i proceduralnymi, które organizacja jest zobowiązana przestrzegać dla bezpieczeństwa funkcjonowania

 

Potrafi pracować samodzielnie w zmiennych, przewidywalnych warunkach oraz dobrze współdziała jako członek zespołu

 

Przesuwając się na kolejne poziomy Ramy utrzymano zasadę gradacji poziomów PRK, odnosząc się do głębi i zakresu wiedzy, rozwiązywania problemów i innowacyjnego stosowania wiedzy w praktyce, radzenia sobie w zmiennym środowisku oraz gotowości do współpracy i podjęcia odpowiedzialności za realizację powierzonych zadań.

 

Profil posiadacza kwalifikacji jest oryginalnym dorobkiem projektu SRKB. Wprowadzenie tego elementu jako otwierającego opis efektów uczenia się na danym poziomie służy do wstępnego, branżowo sprofilowanego objaśnienia danego poziomu Ramy. Ma pozwolić, szczególnie osobom po raz pierwszy stykającym się z Ramą, na szybkie zrozumienie, czym jest dany poziom kwalifikacji. Budując znajomy kontekst, ma jednocześnie zachęcić do pełnego zapoznania się z Ramą i jej stosowania. Z tego również względu, profil posiadacza kwalifikacji zawiera odniesienie do wymaganego dla danego poziomu kwalifikacji zawodowych wykształcenia ogólnego, co będzie zrozumiałe dla każdego odbiorcy Ramy. W ten sposób, Autorzy Ramy starali się wytłumaczyć jedną z podstawowych zasad rozwoju kwalifikacyjnego odzwierciedlanego w PRK, tzn. możliwości nadbudowywania kwalifikacji poziomo (tzn. nowe kwalifikacje na tym samym bądź niższym poziomie,)  a nie jedynie pionowo (tzn. nowe kwalifikacje wyłącznie na poziomie wyższym od aktualnie posiadanego). W polskim sektorze bankowym zdecydowana większość pracowników posiada wykształcenie wyższe. Często jest to dyplom magistra, czyli poziom PRK 7. Projekt Sektorowej Ramy Kwalifikacji otwiera ścieżkę rozwoju kwalifikacyjnego od poziomu 3 do 7 PRK. W tym kontekście, zrozumienie odrębności różnych typów kwalifikacji (w tym kwalifikacji z edukacji ogólnej i kształcenia wyższego oraz specjalistycznych, zawodowych) pozwala zaakceptować scenariusz, w którym w ciągu całej kariery zawodowej bankowiec nie podwyższa poziomu swoich kwalifikacji w PRK, choć niewątpliwie rozwija i podnosi swoje kompetencje. Dodatkowym łącznikiem pomiędzy opisem efektów uczenia się wymaganych dla danego poziomu kwalifikacji sektorowych a środowiskiem pracy jest definicja typu stanowiska, na którym najczęściej zatrudniane będą osoby posiadające kwalifikacje na danym poziomie. To jeszcze jedno rozwiązanie, które ma na celu łatwiejsze „odnalezienie się” w Ramie praktykom branżowym.

Jak wspomniano wcześniej, Zespół Ekspertów przeprowadził intensywny proces doskonalenia projektu SRKB.  W efekcie uzyskano m.in. integrację efektów uczenia się, szczególnie na wyższych poziomach Ramy. Oznacza to, że w miarę przesuwania się na wyższe poziomy Ramy pojedyncze efekty uczenia się odnoszą się jednocześnie do większej liczby wyznaczników, co jest zgodne z narastającą złożonością zadań zawodowych na stanowiskach, wymagających wyższych kwalifikacji.  Wyeliminowano wiele niepotrzebnych powtórzeń, doprecyzowano zapisy, używając terminologii branżowej. Zastosowano listę czasowników dla odróżnienia efektów uczenia się będących wiedzą od tych, które opisują umiejętności. To podejście wspomogło zarówno proces tworzenia Ramy, jak również powinno ułatwić jej późniejsze zastosowanie w procesie przypisywania poziomów Ramy do kwalifikacji.

Pamiętając o przyjętych kryteriach jakościowych Ramy, Zespół Ekspertów rekomendował, aby merytoryczną opiekę nad Ramą sprawowała sektorowa reprezentacja branży bankowej, nazwana Sektorową Radą Kwalifikacji. Do ważnych zadań Sektorowej Rady Kwalifikacji należałaby okresowa aktualizacja SRKB. Uznano, że pierwszy przegląd kwalifikacji  powinien być dokonany po 3 latach od wdrożenia Ramy. Kolejne mogłyby  być przeprowadzane co 5 lat.

Przed nami bardzo ważny etap: proces konsultacji, weryfikacji i uzgodnienia ostatecznej wersji SRKB, która ma być rezultatem rozpoczętego projektu i przedłożona w IBE do połowy lutego 2015 roku. W ten sposób stanie się pierwszą sektorową ramą kwalifikacji w Polsce, która wyznaczy standard projektowania ram branżowych przez inne sektory gospodarki.